Salon Zdrowia - Sklep Medyczno-Ortopedyczny

Szczepionka – jak działa? I co to takiego?

leczenie odlezyn
Zapobieganie i leczenie odleżyn
30 marca 2021
szczepionka na covid
Szczepionka na Covid – jakie szczepionki są dostępne w Polsce?
1 kwietnia 2021

Szczepionka – preparat pochodzenia biologicznego zawierający antygen, który stymuluje układ odpornościowi organizmu do: rozpoznawania go jako obcy, niszczenia i utworzenia pamięci poszczepiennej. Dzięki tej pamięci w przypadku kolejnego kontaktu z antygenem (w przypadku infekcji), odpowiedź immunologiczna wykształca się szybciej i jest silniej wyrażona, co uniemożliwia naturalny przebieg choroby wraz z wykształceniem się typowych objawów klinicznych, a więc szczepionki stosuje się, aby chronić przed ciężkim przebiegiem choroby oraz jej następstwami.

Podstawowe pojęcia:

Odporność – zdolność organizmu do obrony kształtująca się przez całe życie.

Antygen – białko lub polisacharyd obcy dla danego organizmu, które po wniknięciu zostają zaatakowane, wywołuje w nim reakcję odpornościową.

Patogeny – antygeny chorobotwórcze.

Krótka historia szczepień

Początki szczepienia przypisuje się cywilizcjom Chin i Indii, gdyż na pierwszy plan wysuwał się związek między zachorowaniem i nabraniem odporności. XVI i XVII wiek był okresem, gdzie choroby zakaźny bardzo szybko się rozprzestrzeniały i konsekwencją były epidemie min.:ospy prawdziwej, odry, krztuśca. Również żeglugi stanowiły śmiertelne zagrożenie dla rdzennych mieszkańców, którzy nie mieli odporności min. przeciw: odrze, krztuścowi, dżumie, tyfusowi, malarii i zapadali na nie. Po kontakcie z Europejczykami 80-95% rdzennej populacji zginęła w ciągu 150 lat. Z pierwszym „nowoczesnym” szczepieniem kojarzy się postać Edwarda Jennera, który zaobserwował, że łagodna choroba- ospa krowia chroni przed cięższą postacią- ospą prawdziwą (1796 rok) i wykonał eksperyment, szczepiąc chłopca. Wiek XVIII stał się przełomem, a wakcynacja rozprzestrzeniła się na cały świat. Kolejnego przełomu dokonał Ludwik Pasteur, który był pionierem w tworzeniu szczepionkę opartych na osłabionych mikrobach stworzoną w laboratorium. Opracowane wiele szczepionek, a po II wojnie światowej wprowadzono szczepionki wirusowe min. przeciwko: odrze,  śwince, różyczce, wzw typu A i B. W latach 60-tych XX wieku w Polsce wprowadzono Program Szczepień Ochronnych, gdzie można dostrzec podział na szczepienia obowiązkowe oraz zalecane. Stosowanie profilaktyki w postaci szczepień przyczyniło się do eradykacji, czyli całkowitego zwalczenia choroby zakaźnej! Udało się to: z ospa prawdziwą, wirusem polio typu 2 i 3 oraz zmniejszona została śmiertelności oraz zachorowalność na choroby zakaźne takie jak: błonica, tężec, krztusiec, odra, różyczka.

Obowiązkowe i zalecane szczepienia.

Do szczepień obowiązkowych w Polsce zaliczane są szczepienia przeciwko:

  • gruźlicy,
  • zakażeniom pneumokokowym,
  • błonicy,
  • krztuścowi,
  • polio (poliomyelitis),
  • odrze,
  • śwince,
  • różyczce,

Dla kobiet, które planują zajść w ciążę jest to bardzo ważne szczepienie, gdyż choroba zakaźna wywołana wirusem różyczki wywołuje wiele powikłań u płodu min.: obustronną głuchotę, wady wzroku, wady serca, opóźnienie rozwojowe oraz częste i najgroźniejsze jest obumarcie płodu!

  • tężcowi,
  • wirusowemu zapaleniu wątroby typu B,
  • zakażeniom przeciwko Haemophilus influenzae typu B.

Osoby z grup podwyższonego ryzyka są szczepione również przeciwko: ospie wietrznej, błonicy, tężcowi i wściekliźnie. 

Szczepienia zalecane uzupełniają szczepienia obowiązkowe. Umożliwiają szerszą ochronę dziecka przed następującymi chorobami zakaźnymi:

  • ospa wietrzna;
  • kleszczowe zapalenie mózgu;
  • wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW typu A);
  • grypa;
  • zakażenie rotawirusowe;
  • zakażenia meningokokowe.

Jak działają szczepionki?

Szczepienie wykorzystuje zjawiska prezentacji antygenu oraz jego rozpoznawania oraz wiąże się z wytwarzaniem długotrwałej pamięci immunologicznej.

Szczepienie wywołuje reakcję podobną do tej, która ma miejsce po naturalnym kontakcie  z antygenem. Aktywowane zostają mechanizmy nieswoiste- naciek zapalny, a potem dochodzi do uaktywnienia mechanizmów swoistych, w której to są zaangażowane limfocyty i dochodzi do wytworzenia przeciwciał klasy IgM w odpowiedzi na pierwszą dawkę. Tak powstaje odpowiedź immunologiczna pierwotna. Przeciwciała, które powstały w tym mechanizmie mogą szybko zaniknąć, gdy w odpowiednim czasie nie zostaniemy zaszczepieni drugą dawką, dlatego kolejna dawka zapewnia nam wytworzenie odpowiedzi immunologicznej wtórnej, ponieważ powstają przeciwciała klasy IgG lub IgA, które będą nas chronić. Odpowiedź ta jest znaczniej szybsza i skuteczniejsza niż pierwotna i zapewnia tworzenie komórek pamięci immunologicznej, dlatego przy ponownym kontakcie jesteśmy bezpieczni, gdyż nasz układ odpornościowy zareaguje szybciej, sprawniej przez krążące komórki pamięci.

Po przebyciu zakażenia, gdy organizm samodzielnie wytwarza przeciwciała po zetknięciu z patogenem powstaje odporność czynna naturalna. Gotowe przeciwciała mogą być przekazane dziecku przez matkę poprzez łożysko lub karmienie i stanowić to będzie odporność bierną naturalną. Z odpornością bierną sztuczną mamy do czynienia po podaniu surowicy z gotowymi przeciwciałami np. po ukąszeniu żmii.  Odporność można również nabyć w wyniku interwencji medycznej np. podczas szczepienia, wówczas będzie to określane jako odporność czynna sztuczna, gdyż po podaniu patogenu/antygenu osłabionego w organizmie dochodzi do wytworzenia przeciwciał, dlatego jest przedrostek „czynna”, natomiast antygeny zostały przekazane sztuczną drogę i można powiedzieć, że sprowokowały wytworzenie przeciwciał, zatem szczepienie bazuje na podobnych mechanizmach co wytworzenie naturalnej odporności po przejściu infekcji, lecz w przypadku szczepionki antygen podano drogą iniekcji, czyli interwencji medycznej. Szczepienie zmniejsza ryzyko wystąpienia klinicznych, pełnych objawów, gdyż są wprowadzane inaktywowane np. części wirusa, a przeciwciała zapewnią nam brak ciężkich objawów choroby. Komórki pamięci po ponownym „zetknięciu” z patogenem będą nas chronić.

Wskazania do szczepień

Wskazania do szczepień mogą być:

  1. Indywidualne- ochrona danego osobnika przed zachorowaniem, powikłaniami.
  2. Populacyjne– zatrzymanie możliwości transmisji na inne osoby np. wszystkie szczepienia obowiązkowe.  Jest to tzw. odporność gromadna= populacyjną, którą uzyskuje się przy zaszczepieniu przynajmniej 90 % populacji, ale może być nieskuteczna, gdy społeczeństwo często podróżuje i przenosi patogenny do innych populacji. Dzięki niej osoby, które nie reagują na szczepionki lub są niezaszczepione np. z obniżoną odpornością, nowotworami są chronione, gdyż ograniczona zostanie możliwość przenoszenia (transmisji) drobnoustroju! Jest to również ważne w przypadku koronawirusa- szczepienie przede wszystkim chroni nas samych, ale masowe szczepienia doprowadzą do ograniczenia jego rozprzestrzeniania.

Niepożądane odczyny poszczepienne

NOP- Niepożądane Odczyny Poszczepienne mogą mieć różne postacie. Istnieje: łagodna (najczęściej) poważna lub ciężka postać. Pacjenci po podaniu szczepionki mają często podwyższoną temperaturę, zaczerwienienie wokół ukłucia i po krótkim czasie samoistnie zanikną. Inne objawy to: wysypka, kaszel, biegunka, dreszcze. Lekarz określa czy symptom, po podaniu szczepionki jest niepożądanym odczynem. Ryzyko wystąpienia niebezpiecznej reakcji anafilaktycznej (to silna reakcja po kontakcie z substancją uczulającą) występuje raz na 1 000 000 przypadków (należy powiadomić lekarza o wszelkich uczuleniach).

Po szczepieniu pozostajemy pod obserwacją przez 15 minut. Warto po szczepieniu na COVID mieć przygotowany paracetamol i zadziałać, gdy pojawią się dolegliwości bólowe. Warto schładzać się również kompresami, gdyż często towarzyszy gorączka i zadbać o odpoczynek- będziemy rozbici, mogą pojawić się bóle mięśni, a na bóle i obrzęki można zastosować różne żele np. octanowinian glinu (altacet). Ręką prawdopodobnie będzie nas boleć przez kilka dni. Objawy poszczepienne powinny zaniknąć do paru dni, jeśli nie- należy powiadomić lekarza.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *